کرائی ها -1
كرائي ها - ۱ * فریدون کرائی
بر اساس اسناد تاريخي و مطالعاتي كه تا كنون صورت گرفته ؛ خاستگاه مردم كرائي ؛ كواركان است كه در طي قرن ها و گردش در لهجه هاي متعدد لري رايج در محدوده كوهگيلويه تا بختياري از كواراكاني وكوارائي به كورائي و كرائي تبديل گرديده است .
اما كواراكاني كه از آن نام برده شده بر اساس گزارش هاي حدود العالم من المشرق و المغرب ؛ نزهت القلوب ؛ معجم البلدان و آثار ابن حوقل ؛ مقدسي و استخري در شرح بلاد و اماكن حد فاصل بلاد شاپور و اصفهان و نيز تطبيق اين گزارش ها با نام هاي فعلي اماكن و مساكن مذكور ؛ ناحيه اي است در همسايگي متابستان ( دلي ماتاب ) در خاك طيبي سردسير و ولايت لالستان ( لوا ) در بوير احمد و بلاد شاپور (دهدشت) .
حمدالله مستوفي مورخ قرن هشتم هجري مشخصا" در دو اثر خود ذكري از ولايت كواراكان دارد . ابتدا در صفحه 542 تاريخ گزيده كه مي نويسد:
....هزاراسف وبرادران تمامت لرستان وشولستان و كرداراكان (كواراكان) و كهگيلويه (لالستان) تا چهار فرسنگي اصفهان در ضبط خود درآورد.....[1]
و نيز در صفحه 70 نزهه القلوب كه آورده:
...تومان لر بزرگ ولايتي معتبر است و در او چند شهرها شولستان فارس وكواراكان وكهپايه المستان از حساب آنجاست و حقوق ديواني كه به اتابك (مال امير) مي رود ومي گويند بيش از صد تومان است......[2]
اما محمد ميرك حسيني در نسخه خطي رياض الفردوس كرايي هاي بلاد شاپور را اينگونه معرفي مي نمايد .
.....احشام كرايي نيز ازمحال تابعه شاپوراست . مزارع و مواضع بسيار و ييلاق وقشلاق متعدد دارند وقريب پنج شش هزار خانه اند ودرحوالي نشيمن ومحال سكني احشام مذكور كوهيست وبرفراز كوه قلعه دزكوه ، چشمه عظيم دارد كه از كوه به زير آمده درپايين كوه زراعت مي شود و اكنون بنا بر مصلحت بروج وجدارش را خراب كرده اند واگر ببگلر بيگي ازمحافظت غافل شود، سكان آن كوه از بروج وديوار حصار كمال استغنا دارند....[3]
[1] - تاريخ گزيده ( حمدالله مستوفي )
[2] - نزهت القلوب ( حمدالله مستوفي )
[3] - رياض الفردوس ( نسخه خطي ) محمد ميرك حسيني