کرائی شیخ ممو
موقعیت کرائی ها در طایفه مشایخ ( شیخ ممو )
این طایفه از شاخه شیوخ ممویی شهرستان کهگیلویه می باشند که در قدیم جز ایل مضمحل شده نوئی بودند و ایل نوئی به دلیل مزاحمت طوایف همجوار خصوصا دشمن زیاری و بویراحمد از هم پاشیده و بین طوایف دشمن زیاری و بویراحمد مضمحل شدند. مردم این طایفه به مناسبت خادمی امامزاده شیخ محمود ( شیخ ممو ) که در تنگ پیرزال سرفاریاب چرام قرار دارد به شیخ ممو تخلص یافتند و اکنون جز ایل بویراحمد سفلی حساب می شوند و در روستاهای زیدون بهبهان . خان احمد و پشتکوه باشت . زیردو رستم . چنگلوا و اطراف دهدشت . چنار بویراحمد . دشمن زیاری فارس . مشایخ کمارج کازرون و ... ساکنند. این شاخه در اواخر حکومت صفویه از منطقه بوا در دهدشت جدا و ابتدا به ناحیه راشک جاوید ممسنی آمدند اما به دلایلی مانند ممانعت و مزاحمت طوایف بومی راشک کوچ مجدد نموده و در منطقه کنونی مشایخ ( ده بوا ) ساکن و نام آن را به نام طایفه و محل سکونت قدیم خود در دهدشت مشایخ یا ده بوا نهادند. همچنین عده ای از مشایخ شیخ ممویی پس از مهاجرت به دشمن زیاری از آنها جدا شده و به ناحیه کمارج در شهرستان کازرون رفته و روستایی به نام مشایخ در کمارج تشکیل دادند.
قبل از ورود شیخ مموها به منطقه ای که اکنون بوا نامیده میشود این منطقه ییلاق چند ایل به نام سلطانی و سپوئی و عمویی و کوهپیره بود که تابستانها به آنجا می آمدتد و زمستانها را به نواحی چنارشاهیجان و شاهپور کازرون می رفتند. مموها در بدو ورود با ممانعت این طوایف روبرو شدند و ناچار به کوچ مجدد شدند ولی فاصله زیادی را طی نکردند و در فاصله کمی از رود بوا در محلی به نام بویری( boyri ) سکنی گزیدند و بعدها با شور ومشورت ایلات مجاور و چند سوار محمدرضاخان کلانتر وقت دشمن زیاری وبا توجه به مهمان نوازی و خوش برخوردی آنها در محل ماندند و سکنی گزیدند. کدخدای شیخ مموها در زمان مهاجرت به دشمن زیاری شیخ تقی و سالار بودند که همراه برادران و عموزاده ها یشان کوچ کرده بودند و به همین دلیل در منطقه مشایخ به آنها بنکو مشی تقی ( مشهدی تقی ) نیز می گویند.
علاوه بر شیوخ ممویی ( مشی تقی ) در منطقه بوا گروه های دیگری نیز به شرح زیر زندگی می کنند:
1- کرائی ها که از ریشه کرائی های منطقه خشت می باشند[1] البته ایل کرایی بسیار گسترده و متفرق هستند و در مناطقی دیگر از جمله بکش ممسنی و طیبی بهبهان و بختیاری و ... ساکنند و تاریخی کهن دارند. 2- سعدی ها که می گویند از محلی به نام کوین واقع در کمهر و کاکان به اینجا کوچ کرده اند. 3- سلمانیها : مبدا مهاجرتشان نامشخص است. 4- سلطانی ها که قبلا درباره آنها توضیح داده شد و انشالله از منابع محلی مطالب بهتری را خواهم نگاشت. 5- سادات که از کهگیلویه آمدند . 6- کچلها که اصالتا مرودشتی هستند . 7- رکن الذین مجتهد ها که گروهی از آنان شیخ . گروهی آخوند و گروهی رئیس لقب دارند و گویا از کهگیلویه مهاجرت کرده اند و با مموها نسبت دارند. 8- خوش نشین که اینها نیز از خشت آمده اند . 9- خانها . 10- اردکانیها
منطقه مشایخ از بزرگترین روستاهای دشمن زیاری است که شامل بیش از پانزده ده بزرگ وکوچک به نامهای آب انار . آبگور . کلکک علیا و سفلی . گردن کله . گود ریزی . گود اسپید . اسکندر بیگی . چشمه سردو . دشت . حمزه بیگی . دره کل . منصور آباد . چناران . تنگ سراب . گود کلکه می باشد .
منبع : وبلاگ تاریخ و جغرافیای دشمن زیاری