به بهانه درگذشت مجیدی
به بهانه درگذشت مجیدی کرائی * فریدون کرائی
در یکی از شب های پائیز سال 90 مجیدی از شیراز تلفن کرد ، پس از احوالپرسی گفت کتاب تاریخ ایل کرائی را تمام کرده ام و آنرا برای چاپ فرستاده ام تهران ، حالا که نگاه می کنم بعضی اشکالات تایپی در آن می بینم ، تو جوان تری بیا نگاهی به آن بینداز اگر اصلاحی به نظرت می رسد انجام بده . آخر هفته رفتم شیراز دو سه ساعتی همراه یکدیگر کتاب را مرور کردیم ، به این نتیجه رسیدیم که باید تغییراتی اساسی در آن داده شود که آنهم مستلزم یکماه کار بود ، عجله داشت گفت دیر شده تغییرات اساسی را بگذاریم برای چاپ بعدی ضمنا" ناشر هم قبول نمی کند ، با این حال تلفن زد به ناشر و مرا به او معرفی کرد و گفت فلانی با شما هماهنگ می کند بعضی تغییرات باید اعمال شود ، از مکالمه دو طرف متوجه شدم که دیر شده ، شب برگشتم اهواز و صبح اول وقت با ناشر تماس گرفتم ، ایشان گفتند که کار تقریبا" تمام شده و کاری نمی شود کرد ، اما از آنجائیکه ایشان اهل کهگیلویه بود و لطفی خاص داشت بالاخره قبول زحمت کرده و پذیرفتند تغییراتی جزئی را که امکان داشت اعمال نماید ، دست به کار شدم و آنچه را که در آن فرصت محدود میسر بود به همراه یادداشت زیر که یک معرفی اجمالی از شادروان مجیدی است برایش فرستادم و ناشر محترم هم زحمت چاپ آنرا در صفحات آغازین کتاب کشیدند .
اینک به پاس بیش از نیم قرن زحمات شادروان مجیدی و خلق قریب 20 جلد کتاب و ده ها مقاله تحقیقی برای آنان که به کتاب دسترسی ندارند متن یادداشت ارائه می گردد ، یادش گرامی باد .
يادداشت
در دوره كودكي تا فرصتي دست مي داد به محال كرائي در جنوب مسجدسلیمان مي رفتم ؛ ضمن گردش در دامن طبيعت آثاري را مي ديدم كه با بقيه سازه هاي روستا متفاوت بود ؛ در همان عالم كودكي احساس مي كردم كه اين آثار متعلق به مردم اين دوره نيست ؛ اما هميشه اين سئوال برايم بي پاسخ مانده بود كه اين بنا ها را كي ساخته ؟ كرائي ها مي گفتند اين ها ساخته هاي ساكنين قبلي هستند . اينجا سئوال دو تا شد ؛ پس اگر كرائي ها ساكنين بعدي هستند قبلا" كجا ساكن بودند ؟ ريش سفيدان مي گفتند در زمان نادر از كهگيلويه آمديم اما چگونگي امر وحساب تقويم را نداشتند .
در سال 54 براي ماموريت دولتي قريب دو سال در روستاهاي ايذه خدمت كردم ؛ آشنائي با شادروان علي رضاخان احمدي و دوستي سي سال بعد با او دنيائي از اطلاعات ايلي وتاريخي را به رويم گشود و علاقه منديم براي يافتن پاسخ سئوالات رسوب شده در ذهن بيشتر شد . ايذه و گرمسير دينارون بختياري حلقه ايست كه بختياري را به بهمئي ؛ طيبي و كهگيلويه وصل مي كند و دسترسي بيشتر به اطلاعات شرق و غرب اين حلقه اتصال را تا حدودي ميسر مي سازد . از طرفي ايذه همان مال امير پايتخت اتابكان لر است که در گوشه و كنار آن آثار فراواني از ايشان در کنار آثار عیلامی ، اشکانی ، ساسانی و ... به جا مانده ؛ برای دیدن این آثار در نقاط مختلف از جمله تمبی ، مال آقا ، دهدز ، نوترگی ، هلاگون ، پیون ، سوسن ، باغ ملک ، قلعه تل ، مرغا و سایر نقاط گاهی پای پیاده و گاهی بر پشت اسب روزها ی بسیاری کوه پیمائی نمودم ، بعضی از این آثار نمونه همان آثاري بود كه در كوهستان كرائي مسجدسليمان و شوشتر ديده بودم . با اين بازدید ها به دنبال منابع تاريخي دوره های مربوطه گشتم ؛ منابع كميابي كه سالها در پي آنها بودم و هنوز هم علي رغم گسترش صنعت نشر دسترسي به آنها مشكل است .
در اين وادي تحقيق بودم كه در سال 71 براي اولين بار افتخار آشنائي با آقاي نورمحمد مجيدي حاصل شد . چند روزي در اهواز خدمتشان بودم و ضمن مطالعه و بررسي دوجلد كتاب هاي اوليه اش ( تاريخ و جغرافياي كهگيلويه و بوير احمد و تاريخ و جغرافياي ممسني ) كه تازه از زير چاپ درآمده بودند به اتفاق ؛ چندين سفر تحقيقي به محال كرائي مسجدسليمان ؛ شوشتر؛ ايذه ؛ رامهرمز و كوت عبدالله نموده و با معمرين و ريش سفيدان تيره هاي مختلف به گفتگو نشستيم و با اطلاعاتی که از سایر نواحی در دست بود ، دريافتيم كه ابعاد پراكندگي ناشی از سیاست معمول کوچ اجباری این مردم و استقرار ایشان در محال لر نشين و استان های جنوب ايران بسيار وسيع تر از آني است كه قبلا" تصور می رفت . محاسبه سرانگشتی تعداد شاخه ها ، تیره ها و طوایف و مقایسه ساختاری آنها با ایلات دیگر کشور و گزارش های مورخین قرون گذشته ، بیانگر این بود که مجموع این مردم قبل از پراکندگی ، تحت یک ساختار ایلی مشخص روزگار می گذرانیده اند . بنا بر این ضرورت انجام يك تحقيق و باز نگری جداگانه بر روي اين پراكندگي احساس می شد .
آقاي مجيدي طي قريب بيست سال گذشته گاهي كه به اهواز مي آمدند و يا تلفني با ايشان تماس داشتم ؛ در خصوص كم و كيف كار و تلاش های انجام شده به تبادل نظر می پرداختیم ؛ تا اينكه در همايش فروردين ماه 1390 كرائي های استان های جنوبی در بهبهان نويد پي گيري كار انتشار كتاب حاضر را از او شنيدم .
براي تأليف كتب تاريخي ؛ گذشته از دانش و ذوق كار كه از عناصر لازم و اوليه هستند ؛ استفاده از منابع متعدد معتبر نيز بر ارزش كار مي افزايد . منابع معمولا" دو دسته اند منابع مكتوب و منابع شفاهي ؛ منابع مكتوب كه اعتبارشان را اساتيد قبلي ؛ تقريبا" ارزيابي كرده اند و بر حسب اعتبارشان مؤلف مي تواند به آنها اعتنا نمايد ؛ اما تشخيص اعتبار منابع شفاهي و تميز صحت و سقم ، ارزيابي و نيز برابري آنها با منابع مكتوب معتبر كار ظريفي است كه از عهده هر كسي بر نمي آيد . موفق ترین کار های انجام شده در زمینه تاریخ و سرگذشت عشایر و ایلات و روستاهای کشور را معمولا" افرادی از همان منطقه که آشنا به شیوه زندگی و مفاهیم واژه ها و عبارات رایج بین آنها بوده انجام داده اند . همچنین از آنجائیکه نسبت های خویشاوندی وخونی و غمخواری در مناسبات ایلی از نظر منافع اقتصادی و اجتماعی نقشی کلیدی دارد ، آشنائی با نام ها و شخصیت های تأثیر گزار و نسبت آنها با یکدیگر و عملکرد ایشان که نهایتا" به سرنوشت تیره ها و طوایف مختلف راه پیدا می کند از مهم ترین ویژگی های یک پژوهشگر این عرصه است .
آقاي مجيدي در خانواده اي به دنيا آمده اند كه بيش از سه قرن از اواخر دوره صفوی تا کنون ، رياست طايفه كرائي را در کهگیلویه ، مسقط الرأس كرائي به عهده داشته اند . پدرش شادروان كربلائي احمد مجيدي از اوائل قرن شمسي حاضر به مدت چند دهه در تحولات سياسي و اجتماعي منطقه ؛ فعال و مورد اعتنا بوده و در گزارش هاي متعدد از جمله ( تاريخ سياسي كهگيلويه ) به قلم سيد مصطفي تقوي مقدم ‘ (عشاير مركزي ايران ) به قلم دكتر جواد صفي نژاد ‘ از او با عنوان هائي چون ( كدخدا و مشاور ويژه خان ، يكي از كدخدايان متنفذ و معتبر ايل طيبي ، فرماندهي دسته چريكي ايل طيبي ، نماينده نيروهاي دولتي ، مردي مدبر و شايسته و از بزرگان ايل طيبي ) ياد شده ؛ وصلت هاي متعدد خانواده مجیدی با سران ايلات و طوايف مختلف و طبيعتا"رفت و آمد و نشست و برخاست با اين خانواده ها كه نقل مجلس شان گفتگوي پيشينيان ايل است کلاس تاریخی بود که مجیدی از کودکی در آن تلمذ کرده و بعضی رویداد های تاریخی را بلاواسطه از زبان شخصیت های اصلی وقایع شنیده و دسترسی به اسناد مکتوب و قباله ها و شجره نامه ها را برای او میسر ساخته ، علی رغم آنکه حدود هشتاد سال از عمرش می گذرد ، پشتکار عجیبی در تحقیق و مطالعه و تحمل رنج سفر های تحقیقی به نقاط دور افتاده را دارد .
دارا بودن مجموعه شرایط فوق است که موجب خلق این اثر گردیده و چه کسی بهتر از مجیدی می توانست این بار گران را بر دوش کشد .
امید است این نوع تلاش ها راهگشای راه محققین آینده گردد تا بتوانند بخش های پنهان تاریخ این بخش از کشور را که کمتر به آن پرداخته شده آشکار نمایند .
فریدون کرائی 3 / 8 / 1390
